Statut fundacji rodzinnej to dokument, od którego treści zależy, czy fundacja rodzinna stanie się skutecznym narzędziem sukcesji w firmie rodzinnej, czy też będzie źródłem sporów i napięć. To w statucie fundacji rodzinnej wskazane są zasady podejmowania decyzji, wypłaty świadczeń i gospodarowania majątkiem fundacji.
W tym artykule przedstawiamy pięć kluczowych obszarów, które warto uregulować w statucie fundacji rodzinnej.
Najważniejsze postanowienia statutu fundacji rodzinnej
Doświadczenia przedsiębiorców pokazują, że rozbieżne interesy, emocje czy brak jasnych zasad dotyczących sukcesji w firmie rodzinnej mogą prowadzić do sporu, który negatywnie wpływa na kondycję całej firmy.
Rozwiązaniem, które może pomóc uporządkować te relacje i zabezpieczyć przyszłość firmy jest fundacja rodzinna. Umożliwia ona nie tylko przemyślane zarządzanie majątkiem, ale też precyzyjne określenie zasad jego wykorzystania. Dla prawidłowej realizacji celu fundacji rodzinnej kluczowy jest dobrze napisany statut, który zawiera rozwiązania minimalizujące pole do nieporozumień, a także zapewnia stabilne i sprawne funkcjonowanie fundacji przez pokolenia.
Określenie beneficjentów fundacji rodzinnej
Statut fundacji rodzinnej powinien jednoznacznie wskazywać jej beneficjentów. Nie oznacza to jednak, że w treści statutu muszą pojawić się imiona i nazwiska beneficjentów fundacji, choć oczywiście jest to jedna z możliwości.
Poza określeniem grona beneficjentów istotne jest wskazanie w statucie momentu, w którym dana osoba nabywa taki status. Uzyskanie statusu beneficjenta fundacji rodzinnej może nastąpić z chwilą utworzenia fundacji, ale też po spełnieniu określonego warunku, np. po zdobyciu wykształcenia czy osiągnięciu pełnoletności.
Postanowienia statutu w tym zakresie powinny być na tyle jasne, żeby nie budziły wątpliwości co do tego, kto i kiedy staje się beneficjentem fundacji rodzinnej.
Świadczenia dla beneficjentów fundacji rodzinnej
Ustawa o fundacji rodzinnej pozwala fundatorowi dowolnie określać rodzaje świadczeń oraz warunki ich przyznawania. W celu uniknięcia sporów beneficjentów warto w statucie fundacji rodzinnej opisać procedurę przyznawania świadczeń, czyli wskazać:
- kto podejmuje decyzje w zakresie przyznania lub odmowy przyznania świadczenia,
- na jakiej podstawie taka decyzja zapada,
- czy od decyzji przysługuje beneficjentom odwołanie.
Organy fundacji rodzinnej - gwarancja stabilności działania
Sprawne funkcjonowanie fundacji rodzinnej zależy w dużej mierze od tego, w jaki sposób zostanie skonstruowany system jej organów. To organy fundacji rodzinnej decydują bowiem o codziennym zarządzaniu majątkiem, realizacji celów fundacji rodzinnej oraz utrzymaniu równowagi między interesami poszczególnych członków rodziny.
Statut fundacji rodzinnej powinien zatem wskazywać:
- kto jest uprawniony do zasiadania w organach fundacji,
- w jaki sposób można powołać i odwołać członków organów,
- w jakie kompetencje wyposażony jest dany organ,
- w jaki sposób organy mogą podejmować decyzje.
Sukcesja kompetencji fundatora fundacji rodzinnej
W początkowym etapie istnienia fundacji rodzinnej pozycja fundatora ma zazwyczaj kluczowe znaczenie. Do jego kompetencji nierzadko należy powołanie członków zarządu fundacji rodzinnej czy zmiana statutu. Dzięki temu fundator fundacji rodzinnej zachowuje realny wpływ na sposób zarządzania majątkiem oraz na to, w jaki sposób realizowane są cele fundacji.
Z drugiej jednak strony, tak silna pozycja fundatora niesie ze sobą pewne ryzyko. W sytuacji gdy fundator nie może pełnić swoich obowiązków (z przyczyn zdrowotnych czy też z powodu śmierci) fundacja rodzinna może stanąć w obliczu poważnego kryzysu. Brak wyraźnych zasad dotyczących przejęcia jego kompetencji grozi bowiem paraliżem organizacyjnym i sporami pomiędzy członkami organów fundacji.
Dlatego statut fundacji rodzinnej powinien szczegółowo określać procedurę sukcesji kompetencji fundatora. Statut powinien wskazywać, kto i w jaki sposób przejmuje uprawnienia fundatora, a także precyzować, w jakich okolicznościach to następuje.
Więcej o kwestii przejęcia kompetencji fundatora piszemy w artykule: Fundacja rodzinna: przyszłość fundacji po śmierci założyciela.
.png)
Mechanizmy rozwiązywania sporów w fundacji rodzinnej
Zamiast od razu przenosić spór na drogę sądową, która często jest czasochłonna i stresująca, warto w statucie fundacji rodzinnej wprowadzić obowiązek skorzystania z alternatywnych form rozwiązania sporu, takich jak mediacja czy arbitraż.
Mediacja to sposób rozwiązywania konfliktów, w którym bezstronny mediator pomaga stronom dojść do porozumienia i wypracować kompromis.
Arbitraż to z kolei metoda rozstrzygania sporów poza sądem, w której ostateczną decyzję podejmuje arbiter.
Oba sposoby rozwiązywania konfliktów są szybsze, bardziej poufne i mniej sformalizowane niż tradycyjny proces sądowy.
Co więcej, statut fundacji rodzinnej może zawierać klauzule motywujące beneficjentów do zgodnego działania. Przykładem takiego rozwiązania jest czasowe zawieszenie prawa beneficjenta do świadczeń w sytuacji, gdy działa on na szkodę fundacji rodzinnej.
Sukcesja w firmie rodzinnej - rola statutu fundacji rodzinnej
Statut fundacji rodzinnej to coś znacznie więcej niż tylko formalny dokument. Dobrze skonstruowany statut nie tylko porządkuje zasady zarządzania majątkiem, ale przede wszystkim może zapobiegać powstawaniu konfliktów w ramach fundacji rodzinnej. W kontekście firmy rodzinnej ma to szczególne znaczenie - od treści statutu może zależeć, czy tworzona latami firma przetrwa próbę zmiany pokoleń.
Więcej o statucie fundacji rodzinnej można przeczytać w naszym artykule: Statut fundacji rodzinnej – co to jest i co powinien zawierać?
Martyna Kunke
Zuzanna Żytlińska
