Rodzaje form opodatkowania podatkiem dochodowym
Sposób opodatkowania podatkiem dochodowym dochodów z jednoosobowej działalności gospodarczej zależy od wybranej formy opodatkowania. Przedsiębiorcy mogą być opodatkowani skalą podatkową, podatkiem liniowym lub ryczałtem od przychodów ewidencjonowanych.
Skala podatkowa
Pierwszym rozwiązaniem jest skala podatkowa. Przewiduje ona kwotę wolną od podatku dochodowego w wysokości 30 tys. zł. Opiera się na progresywnej stawce podatku w wysokości 12% dla dochodów do 120 tys. zł, a powyżej tej kwoty – 32% od nadwyżki. Składka zdrowotna właściwa dla tego sposobu opodatkowania wynosi 9% dochodu. Warto wiedzieć, że skala podatkowa jest domyślną formą opodatkowania. Jeśli założymy działalność i nie wybierzemy innej metody opodatkowania podatkiem dochodowym, to automatycznie będziemy opodatkowani na zasadach ogólnych.
Podatek liniowy
Kolejnym sposobem opodatkowania jest podatek liniowy. Charakteryzuje się stałą stawką podatku dochodowego w wysokości 19% liczoną od dochodu (niezależnie od jego wysokości). W tej formie opodatkowania składka zdrowotna wynosi 4,9% dochodu.
Ryczałt od przychodów ewidencjonowanych
Ostatnią możliwą do wyboru formą opodatkowania działalności gospodarczej jest zryczałtowany podatek dochodowy. Stawki ryczałtu wahają się od 2% do 17% w zależności od typu działalności. W tym przypadku składka zdrowotna jest ustalana ryczałtowo i zależy od uzyskanych przychodów.
Należy również pamiętać o dodatkowym obciążeniu w postaci 4% daniny solidarnościowej. Może ona wystąpić w przypadku dwóch pierwszych form opodatkowania. Danina solidarnościowa pojawi się, jeśli podatnik osiągnie dochód powyżej 1 miliona. Więcej na ten temat przeczytasz w artykule Danina solidarnościowa - najnowszy podatek dla najbogatszych | Doradzamy.to
Wybór i zmiana formy opodatkowania
Wybór formy opodatkowania jest niezwykle istotny. Wpływa na rodzaj prowadzonych ksiąg podatkowych, wysokość wpłacanych zaliczek na podatek dochodowy w ciągu roku podatkowego oraz możliwość odliczeń. Jest to podstawowa forma optymalizacji podatkowej w PIT, która może wpłynąć również na rentowność i płynność finansową działalności gospodarczej.
Jak zostało wspomniane na wstępie, zakładając działalność gospodarczą przedsiębiorca ma wybór formy opodatkowania. Może to zrobić poprzez wniosek składany do Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej (CEIDG) lub pisemne oświadczenie o formie opłacania podatku dochodowego składane do naczelnika urzędu skarbowego.
Przedsiębiorcy mogą wybrać formę opodatkowania w następujących terminach:
- do 20. dnia miesiąca następującego po miesiącu, w którym został osiągnięty pierwszy przychód w danym roku,
- do końca roku podatkowego, jeśli pierwszy przychód został osiągnięty w grudniu tego roku podatkowego.
Powyższe terminy nie podlegają przywróceniu.
Przykład
Przedsiębiorca osiągnął pierwszy przychód w lutym 2025 r. Planuje opodatkowanie ryczałtem od przychodów ewidencjonowanych. Czas na złożenie oświadczenia o wyborze preferowanej przez formy opodatkowania jednoosobowej działalności gospodarczej upływa 20 marca 2025 r.
Zagadnienie zmiany formy opodatkowania działalności gospodarczej opisaliśmy szerzej w artykule Jak obniżyć podatki w 2025 roku? | Doradzamy.to
Jednolite stanowisko organów i sądów
Do tej pory, organy podatkowe konsekwentnie podkreślały, że zmiana formy opodatkowania działalności gospodarczej wymaga oficjalnego zgłoszenia. Ich zdaniem dla skuteczności takiej zmiany niezbędne jest złożenie wniosku w formie pisemnej lub za pośrednictwem systemu CEIDG. Brak złożenia takiego wniosku oznaczał, że zmiana formy opodatkowania działalności gospodarczej nie była uznawana przez organy podatkowe.
Bez znaczenia było odprowadzanie przez podatników zaliczek na podatek dochodowy zgodnie z preferowaną przez nich formą opodatkowania działalności gospodarczej, inną niż wskazana w oświadczeniu (np. z powodu pomyłki lub przeoczenia terminu zmiany formy opodatkowania działalności gospodarczej).
Tego samego zdania były dotąd sądy administracyjne. Wskazywały, że samo dokonanie określonego przelewu podatkowego nie wystarczy. Nie jest to skutecznie złożone oświadczenie o wyborze rodzaju opłacanego podatku dochodowego. Przykładem jest wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 19 września 2023 r., sygn. akt I SA/Gl 230/23. We wspomnianym wyroku sąd wskazał, że przelew nie jest pismem skierowanym bezpośrednio do naczelnika urzędu skarbowego, lecz jedynie do banku jako polecenie dokonania stosownej transakcji. To, że środki przelewu znajdą się w dyspozycji Skarbu Państwa na określonym koncie bankowym i że podano tytuł płatności, nie oznacza, że doszło do złożenia pisemnego oświadczenia woli o wyborze formy opodatkowania działalności gospodarczej.
Nowa linia orzecznicza NSA
Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 22 lutego 2024 r. (sygn. akt II FSK 710/21) nie zgodził się ze stanowiskiem dotychczas prezentowanym przez organy podatkowe i sądy administracyjne. Według sądu prawidłowo opisany przelew wystarczy, aby uznać zmianę formy opodatkowania działalności gospodarczej za skuteczną.
Szczegóły sprawy
Sprawa dotyczyła podatnika, który został komandytariuszem poprzez darowiznę udziałów od żony, która była wcześniej opodatkowana podatkiem liniowym (dotyczyło to sytuacji komandytariuszy przed objęcie spółek komandytowych CIT od 2021 r.). Podatnik po przejęciu udziałów również chciał być opodatkowany w tej formie. Co miesiąc tytułował przelewy na konto do urzędu skarbowego adekwatnie do zapłaty zaliczki na podatek liniowy - na przykład "zaliczki na podatek PIT-36L". Należy podkreślić, że podatnik nigdy nie złożył oświadczenia o wyborze opodatkowania dochodów w tej formie. Uznał, że wystarczającym jest odpowiednie tytułowanie przelewów. W celu upewnienia się, że postępuje w sposób prawidłowy, wystąpił z wnioskiem o wydanie interpretacji indywidualnej.
Organ podatkowy nie zgodził się z podatnikiem i wskazał, że jest opodatkowany na zasadach ogólnych, a tytuły przelewów nie miały znaczenia.
Skarga na interpretację organu podatkowego
Podatnik zaskarżył interpretację indywidualną do sądu. WSA w Szczecinie przyznał rację organowi i stwierdził, że oświadczenie o wyborze formy opodatkowania powinno mieć charakter pisemny. Tej formy nie spełnia przelew. Sąd stwierdził, że jedynymi możliwymi sposobami zmiany formy opodatkowania jest złożenie oświadczenia w CEIDG lub na odrębnym piśmie wysłanym do urzędu skarbowego.
Istotne oświadczenie woli
NSA nie zgodził się z organem podatkowym oraz wojewódzkim sądem administracyjnym. Uznał, że tytuł przelewu wystarczy, aby skutecznie zmienić formę opodatkowania działalności gospodarczej. Według sądu jest to skuteczne oświadczenie woli. Przesłanki wskazane przez NSA, które uzasadniają uznanie przelewu za skuteczną zmianę formy opodatkowania są następujące:
- przelew jest formą oświadczenia sporządzoną na piśmie,
- pochodzenie przelewu jest wiadome, co oznacza, że oświadczenie woli zostało podpisane,
- oświadczenie woli w formie przelewu ma znanego adresata (jest nim urząd skarbowy),
- został zachowany termin do złożenia oświadczenia.
Istotne jest to, że w opisanej sprawie nie chodziło wyłącznie o sam przelew. Szczególne znaczenie miało to, co znalazło się w jego tytule. Jak zauważył sąd, gdyby podatnik nie chciał być opodatkowany podatkiem liniowym, to nie wpłacałby zaliczek na PIT-36L. Wpłaty dokonane przez podatnika należało zatem zaliczyć na poczet podatku liniowego.
Stanowisko Ministerstwa Finansów w sprawie zmiany formy opodatkowania
W odniesieniu do przywołanego wyżej wyroku NSA Ministerstwo Finansów wyraziło opinię na temat sposobu zmiany formy opodatkowania. W swojej wypowiedzi przyznało, że ustawy o podatku dochodowym nie określają wzoru oświadczenia o wyborze formy opodatkowania działalności ani innych wymogów. Należy jednak zaznaczyć, że z treści takiego oświadczenia powinno jednoznacznie wynikać oświadczenie woli podatnika. Ministerstwo Finansów zwraca uwagę, że organy podatkowe będą indywidualnie oceniać skuteczność wyboru danej formy opodatkowania działalności przez przedsiębiorców na podstawie konkretnych okoliczności.
W odpowiedzi Ministerstwo Finansów stwierdziło również, że w orzecznictwie sądowym istnieją wyroki, zgodnie z którymi dowód wpłaty podatku nie może zostać uznany za skuteczne oświadczenie o wyborze formy opodatkowania.
Stanowisko sądów po wyroku NSA
Powołanie się na opisany wyżej wyrok NSA można znaleźć w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 7 maja 2024 r., sygn. akt I SA/Po 829/23. W tym przypadku sprawa dotyczyła podatnika, który podczas zmiany formy prowadzenia księgowości omyłkowo dokonał zmiany formy opodatkowania działalności z podatku liniowego na zasady ogólne. Pomimo tego, podatnik nadal rozliczał się podatkiem liniowym i wskazywał w tytule przelewu PIT-5L. Podatnik wniósł do organu wyjaśnienia dotyczące błędnego wypełnienia formularza wraz z uznaniem, że prawidłowo rozliczał podatek. Organ przyjął oświadczenie i nie podejmował żadnych działań. Wezwał podatnika dopiero po 3 latach do złożenia korekty zeznań podatkowych i rozliczenia PIT na ogólnych zasadach.
WSA stwierdził, że takim działaniem organ naruszył zasadę zaufania do organów podatkowych. Postępowanie sprawdzające powinno zostać zakończone już po udzieleniu wyjaśnień przez przedsiębiorcę. Interpretacja jego oświadczenia woli nie powinna pozostawiać wątpliwości. Podatnik pomimo zakreślenia na formularzu błędnej rubryki nie dokonał wyboru formy opodatkowania na zasadach ogólnych. W przeciwnym razie w tym samym czasie nie deklarowałby i nie wpłacałby przecież zaliczek na podatek liniowy.
Stanowisko fiskusa po wyroku NSA
Mimo pozytywnych wyroków sądów administracyjnych, organy podatkowe nadal nie są przychylne dla podatników. W interpretacji indywidualnej z dnia 18 czerwca 2024 r., 0112-KDSL1-2.4011.200.2024.2.PSZ fiskus wskazał na cały czas obowiązujący wymóg złożenia odrębnej informacji o sposobie rozliczeń podatkowych. Zdaniem Dyrektora KIS wykonany przez przedsiębiorcę przelew nie stanowi pisma skierowanego do urzędu skarbowego, więc nie można go uznać za oświadczenie o zmianie formy opodatkowania. Organy podatkowe stwierdziły, że przedsiębiorca, który od lat rozliczał się ryczałtem i tak wskazywał w przelewie, nie zmienił skutecznie formy opodatkowania swojej działalności gospodarczej.
Podsumowanie
Stanowisko reprezentowane w ostatnich wyrokach przez sądy administracyjne dostarcza podatnikom dodatkowego, mocnego argumentu w przypadku sporu z organami podatkowymi. W obu przypadkach wyroki odnoszą się do podatku liniowego. Można jednak przyjąć, że takie podejście będzie odnosiło się również do innych form opodatkowania, np. ryczałtu.
Jest to dobra wiadomość dla podatników. Przede wszystkim dla tych, którzy nie złożyli skutecznie oświadczenia o zmianie formy opodatkowania np. z uwagi na problemy informatyczne. Wyrok NSA może okazać się szczególnie pomocny dla podatników, którzy po wejściu Polskiego Ładu zmienili formę opodatkowania prowadzonej przez siebie działalności gospodarczej. Wielu otrzymało wówczas od urzędu skarbowego informację, że ich wybór nie był skuteczny. Dotyczy to w szczególności podatników ryczałtu ewidencjonowanego.
Należy mieć na uwadze, że wyrok może nieść za sobą również negatywne konsekwencje. Podatnikowi, który z braku ostrożności nada przelewowi do urzędu skarbowego błędny tytuł, urząd może przypisać inny zamiar niż wybrana forma opodatkowania działalności. Szczególną ostrożność należy zachować w przypadku dokonywania przelewu za pierwszy okres rozliczeniowy.
Najbliższy okres pokaże jak organy podatkowe oraz sądy administracyjne ustosunkują się do zmiany podejścia reprezentowanego przez Naczelny Sąd Administracyjny. Jak widać, praktyka interpretacyjna oraz orzecznicza nadal prowadzi do różnych rozstrzygnięć w tej kwestii.
Adam jest starszym konsultantem podatkowym w PragmatIQ. Zajmuje się bieżącym doradztwem podatkowym, a także analizą orzecznictwa i interpretacji indywidualnych, przygotowywaniem opinii prawnych, wniosków o wydanie interpretacji indywidualnych, odwołań od decyzji organów podatkowych oraz skarg do sądów administracyjnych. Jest absolwentem prawa na Wydziale Prawa i Administracji Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu oraz aplikantem radcowskim przy Okręgowej Izbie Radców Prawnych w Poznaniu.
