Powrót do kategorii

Przekształcenie jednoosobowej działalności gospodarczej w spółkę - aport, nowa spółka czy przekształcenie kodeksowe?


Tomasz Rutkowski

Tomasz Rutkowski

03 marca 2015 r.

Poleć Drukuj
Zapytaj specjalistę

Tagi przekształcenie jednoosobowej działalności

Decydując się na zmianę formy prawnej jednoosobowej działalności, przedsiębiorcy często nie wiedzą co będzie dla nich korzystniejsze – przekształcenie w spółkę z o.o. i ewentualne dalsze przekształcenie w inną spółkę, aport przedsiębiorstwa do spółki, czy też zawiązanie zupełnie nowej spółki, która stopniowo będzie „przejmować” ich działalność. Wielu z nich bojąc się kosztów związanych z przekształceniem lub aportem zakłada obok dotychczas prowadzonej działalności gospodarczej nową spółkę. Jest to jednak rozwiązanie najmniej korzystne z trzech przedstawionych, zarówno z punktu widzenia braku kontynuacji prawnej prowadzonego biznesu, jak i z perspektywy podatkowej. W poniższej tabeli przedstawiamy specyfikę przekształcenia, aportu i założenia nowej spółki, która stopniowo „przejmuje” działalność. Zanim zdecydujesz się na zmianę formy prowadzenia działalności – sprawdź jakie będą konsekwencje Twojego wyboru!

 

 

Porównywany element Przekształcenie działalności w spółkę (kodeksowe) Aport przedsiębiorstwa do spółki Założenie obok działalności gospodarczej nowej spółki, która stopniowo będzie przejmowała działalność

Istota zmian

Przedsiębiorca prowadzący jednoosobową działalność gospodarczą może ją przekształcić w jednoosobową spółkę kapitałową (spółkę z o.o. lub spółkę akcyjną). Możliwe jest także dalsze przekształcenie spółki kapitałowej w spółkę osobową (np. w spółkę komandytową).

 

W wyniku przekształcenia powstaje nowy podmiot (spółka przekształcona), jednakże spółce tej przysługują wszelkie prawa i obowiązki przedsiębiorcy przekształcanego (zasada quasi-kontynuacji: art. 584(2) KSH).

 

Po dniu przekształcenia nie zmienia się treść stosunków prawnych zawartych między przedsiębiorcą - osobą fizyczną wykonującą we własnym imieniu działalność gospodarczą a osobami trzecimi (dłużnikami czy wierzycielami).  W miejsce przedsiębiorcy, jako strony umowy, wchodzi z mocy prawa spółka kapitałowa (podmiot przekształcony).

Przedsiębiorstwo to zorganizowany zespół składników materialnych (np. nieruchomości, maszyny, urządzenia) i niematerialnych (np. wierzytelności, koncesje, know – how), używany do prowadzenia działalności gospodarczej. Przedsiębiorstwem jest więc wszystko czego używa się do prowadzenia działalności gospodarczej.

                   

Tak rozumiane przedsiębiorstwo może być wniesione do spółki osobowej lub kapitałowej jako wkład niepieniężny (aport).

 

Z definicji przedsiębiorstwa jako pewnego zespołu składników materialnych i niematerialnych wynika, że może być ono przedmiotem jednej czynności prawnej. Nie ma więc potrzeby przenoszenia poszczególnych jego składników z osobna.

Założenie nowej spółki obok prowadzonej dotychczas działalności gospodarczej, wiąże się z powstaniem całkiem nowego podmiotu. Nowo powstała spółka musi stopniowo „wejść” we wszystkie stosunki gospodarcze i prawne, w których uczestniczył do tej pory przedsiębiorca.

 

Nie mamy tu więc do czynienia z „automatycznym” przejściem sytuacji prawnej jednoosobowego przedsiębiorcy na spółkę.

 

W odróżnieniu od aportu przedsiębiorstwa do spółki, „przeniesienie” składników wchodzących w skład przedsiębiorstwa będzie wymagało wielu osobnych czynności prawnych.

Co umowami?

Nie zachodzi ani potrzeba zawierania na nowo umów podpisanych już przez jednoosobowego przedsiębiorcę z osobami trzecimi, ani potrzeba ich aneksowania. Tak samo nie ma potrzeby wyrażania zgody przez drugą stronę umowy na wejście spółki przekształconej w prawa przekształcanego przedsiębiorcy, nawet jeżeli umowa ta zawiera tzw. klauzulę cesji kontraktu. Prawa z umów co do zasady przechodzą automatycznie wraz z aportem, chyba że w umowie znajduje się zastrzeżenie, że do przejścia na inny podmiot praw wynikających z umowy wymagana jest zgoda kontrahenta.

 

Do przeniesienia obowiązków z umów konieczna jest zgoda drugich stron tych umów. Istnieje ryzyko nieuzyskania takiej zgody. W takim przypadku zobowiązania wynikające z danej umowy nie będą mogły przejść na spółkę przekształconą.
 W tym przypadku na spółkę nie przechodzą automatycznie ani prawa ani obowiązki, które przysługiwały przedsiębiorcy. Przedsiębiorca będzie zatem musiał rozwiązać umowy podpisane z kontrahentami w ramach jednoosobowej działalności gospodarczej i jednocześnie zawrzeć nowe umowy, w których stroną będzie nowo utworzona spółka. Możliwe jest także przeniesienie (cesja) praw i obowiązków z takich umów na spółkę.

 

W obu przypadkach na wskazaną zmianę podmiotową konieczna jest  jednak zgoda drugich stron zawartych umów. Trzeba się zatem liczyć z ryzykiem nieuzyskania takiej zgody. Powody odmowy mogą być różne, kontrahent może obawiać się w szczególności, że będąc wierzycielem spółki z o.o. znajdzie się w gorszej sytuacji, niż jako wierzyciel przedsiębiorcy. O ile przedsiębiorca prowadzący jednoosobową działalność ponosi odpowiedzialność całym swoim majątkiem, o tyle wspólnicy spółki z o.o. nie ponoszą w ogóle osobistej odpowiedzialności za zobowiązania spółki.  Może pojawić się również warunek osobistego zabezpieczenia umowy przez jej dotychczasową stronę.
Co z majątkiem? Z mocy prawa cały majątek (wszelkie nieruchomości, ruchomości, środki pieniężne itd.) wchodzący w skład przedsiębiorstwa prowadzonego do tej pory przez osobę fizyczną w ramach jednoosobowej działalności gospodarczej staje się majątkiem przekształconej spółki. Nie trzeba zatem zawierać w tym celu żadnych dodatkowych umów, aneksów itd. Przedsiębiorstwo to zespół składników materialnych i niematerialnych, służący do prowadzenia działalności gospodarczej. W związku z tym, że przedsiębiorstwo to „zespół” (pewna całość), nie ma potrzeby przenoszenia poszczególnych jego składników. W wyniku jednej czynności, jaką jest aport, nastąpi wniesienie całego przedsiębiorstwa (majątku) do spółki. Do przeniesienia poszczególnych składników majątku wykorzystywanych do tej pory w ramach jednoosobowej działalności gospodarczej konieczny jest tytuł prawny w postaci umów sprzedaży, wniesienia jako wkładu niepieniężnego itd. Zawarcie takich umów rodzi określone konsekwencje podatkowe – zobacz poniżej.
Co z pracownikami? Pracownicy stają się z mocy prawa pracownikami przekształconej spółki. Nie ma potrzeby ich uprzedniego zawiadamiania, ani uzyskiwania ich zgody. Zakład pracy przechodzi razem z aportem na nowego pracodawcę jakim jest spółka, do której wnosi się aport. Zgodnie z art. 23(1) Kodeksu pracy, konieczne jest zawiadomienie pracowników o planowanym aporcie.

 

Nie ma konieczności uzyskiwania uprzednich zgód pracowników na aport, jednak mogą oni skorzystać z uprawnień wynikających z powyższego przepisu.

 

Oznacza to, że w terminie 2 miesięcy od przejścia zakładu pracy, pracownik może bez wypowiedzenia, za siedmiodniowym uprzedzeniem, rozwiązać stosunek pracy.
„Przejmowanie” pracowników będzie miało postać stopniowego rozwiązywania z dotychczasowymi pracownikami stosunków pracy i zatrudniania ich na nowo w spółce (nowy pracodawca). Może to budzić obawy pracowników, gdyż część uprawnień pracowniczych zależy od stażu pracy u danego (konkretnego) pracodawcy.

 

Do uprawnień związanych ze stażem pracy u konkretnego pracodawcy wiąże się m.in. długość okresu wypowiedzenia umowy o pracę na czas nieokreślony oraz wysokość odszkodowania w przypadku zwolnienia grupowego.

 

Z punktu widzenia pracowników ich „przejmowanie” przez nowo utworzoną spółkę jest więc niekorzystne.
Co z decyzjami adm.? Z mocy prawa przekształcona spółka staje się podmiotem wszelkich koncesji, zezwoleń, ulg oraz uprawnień z innych decyzji administracyjnych. Nie zachodzi zatem potrzeba ponownego występowania do urzędów o wydanie tych decyzji.

 

Wyjątki od tej reguły mogą wynikać jedynie z przepisów szczególnych, zdarzają się one jednak bardzo rzadko.
Co do zasady, zezwolenia, koncesje i inne decyzje administracyjne nie przechodzą na spółkę, do której wnoszone jest przedsiębiorstwo. Wyjątki od tej reguły mogą wynikać jedynie z przepisów szczególnych, zdarzają się one jednak rzadko.

 

Konieczne będzie więc uzyskanie nowych decyzji przez spółkę, do której nastąpi aport przedsiębiorstwa.
Zezwolenia, koncesje i inne decyzje administracyjne nie przechodzą na nowo utworzoną spółkę.

 

Konieczne będzie ponowne wystąpienie do właściwych instytucji o wydanie określonych koncesji, ulg lub zezwoleń na nową spółkę. Wiąże się to z ponownym poniesieniem kosztów związanych z wydaniem określonych decyzji (opłaty skarbowe, wyceny itd.).
Kontynuacja personalna Przekształcany przedsiębiorca zawsze staje się z dniem przekształcenia jedynym wspólnikiem przekształconej spółki z o.o. bądź jedynym akcjonariuszem przekształconej spółki akcyjnej. Należy więc wykluczyć sytuację, w której spółka przekształcona w dniu przekształcenia staje się spółką wieloosobową. Nie ma jednak przeszkód, aby osoba trzecia przystąpiła do spółki przekształconej po dniu przekształcenia. Przedsiębiorca jednoosobowy wnosząc przedsiębiorstwo aportem do spółki staje się jej wspólnikiem lub zwiększa swój wkład w istniejącej już spółce.

 

Pierwsza z sytuacji ma miejsce wówczas, gdy przedsiębiorca nie był dotychczas wspólnikiem spółki i aby się nim stać – wnosi wkład w postaci przedsiębiorstwa (lub też, gdy spółka jest dopiero zawiązywana).

 

Wniesienie przedsiębiorstwa aportem do spółki może również prowadzić do zwiększenia wkładu dotychczasowego wspólnika spółki, bez przystępowania do niej nowych osób.
Nowo założona spółka jest z prawnego punktu widzenia całkowicie niezależna (odrębna) od jednoosobowego przedsiębiorcy i jej skład osobowy nie ma znaczenia dla „przejęcia” jego działalności.
Moment „przejęcia” działalności przez nowy podmiot Przedsiębiorca „staje się” spółką w dniu przekształcenia (tzn. w dniu, w którym spółka przekształcona zostanie wpisana do rejestru). Spółka przejmuje działalność z momentem zawarcia umowy przeniesienia przedmiotu aportu na spółkę lub z momentem wskazanym w tej umowie.

 

Nie można wskazać terminu w umowie przeniesienia przedmiotu aportu, jeśli w skład przedsiębiorstwa wchodzi nieruchomość (własności nieruchomości nie można przenieść z zastrzeżeniem terminu).
Inaczej niż ma to miejsce w przypadku przekształcenia lub aportu, nowo założona spółka „przejmuje” jednoosobową działalność stopniowo.

 

Nie mamy tu do czynienia z jedną czynnością prawną, tak, jak to jest w przypadku aportu przedsiębiorstwa. W związku z tym, całkowite „przejęcie” działalności nastąpi z chwilą, gdy ostatni składnik majątku zostanie „przeniesiony” na nowo utworzoną spółkę.

 

Moment, w którym do tego dojdzie, jest zatem uzależniony od tego, co wchodzi w skład konkretnego przedsiębiorstwa.
Ile trwa? Procedura przekształcenia przedsiębiorcy w jednoosobową spółkę kapitałową trwa zazwyczaj ok. 2 miesięcy. Podane przedziały czasowe mają jednak tylko charakter orientacyjny i mogą ulegać wahaniom w zależności od tego jak sprawnie będzie działać sam przedsiębiorca, biegły rewident i sąd rejestrowy.

 

Jeśli przedsiębiorca zdecyduje się na dalsze przekształcenie jednoosobowej spółki kapitałowej w spółkę komandytową – należy doliczyć czas na dokonanie tego przekształcenia (kolejne 2 miesiące).
Całą procedura wniesienia przedsiębiorstwa jako wkładu niepieniężnego do spółki trwać z reguły od 1 do 2 miesięcy. Podane przedziały czasowe mają charakter orientacyjny i mogą ulegać wahaniom w zależności od tego co dokładnie wchodzi w skład przedsiębiorstwa oraz od sprawności działania sądu rejestrowego. To, jak długo będzie trwało „przerzucanie” składników przedsiębiorstwa do nowo utworzonej spółki jest uzależnione od tego, co dokładnie wchodzi w skład przedsiębiorstwa. Na pewno będzie to zdecydowanie dłuższy proces niż przekształcenie, czy aport.

Ile kosztuje?

Na koszty przekształcenia składają się sporządzenie planu przekształcenia przedsiębiorcy w formie aktu notarialnego, opłaty sądowe, koszt aktu notarialnego zawierającego oświadczenie o przekształceniu, koszty odpisów aktów notarialnych oraz wynagrodzenie prawnika. Na koszty wniesienia przedsiębiorstwa do spółki w ramach wkładu niepieniężnego składają się koszty sporządzenia aktu notarialnego, opłaty sądowe, koszty odpisów aktów notarialnych, podatek od czynności cywilnoprawnych oraz wynagrodzenie dla prawnika. Kosztem w tym przypadku będzie koszt założenia spółki (koszt aktu notarialnego, jeśli przepisy przewidują wymóg zawarcia umowy w formie aktu oraz opłaty sądowe i podatek od czynności cywilnoprawnych).

 

Nie można jednak zapomnieć o kosztach wynikających z faktu opodatkowania „przerzucania” składników przedsiębiorstwa - zob poniżej.
Kontynuacja podatkowa Sukcesja podatkowa nie nastąpi 

w pełnym wymiarze. Zgodnie z art.
93a § 4 Ordynacji podatkowej następuje sukcesja praw, a nie obowiązków. Oznacza to, że obowiązki podatkowe, które posiada przedsiębiorca prowadzący jednoosobową działalność nie przechodzą na spółkę. Przedsiębiorca jako osoba fizyczna powinien więc rozliczyć się z wszystkich zobowiązań.

Jednocześnie nie nastąpi sukcesja praw, które nie mogą być kontynuowane na podstawie przepisów regulujących opodatkowanie spółek kapitałowych.


W związku z brakiem pełnej sukcesji podatkowej – nie przechodzą na spółkę ulgi podatkowe, do których miał prawo przedsiębiorca.

 

W przypadku powstania zobowiązań podatkowych przed przekształceniem spółka odpowiada za te zobowiązania solidarnie z przedsiębiorcą (art. 112b Ordynacji podatkowej).

W przypadku wniesienia przedsiębiorstwa osoby fizycznej do spółki z o.o. nie następuje sukcesja praw i obowiązków podatkowych.

 

Spółka, do której nastąpi aport przedsiębiorstwa, będzie odpowiadała całym swoim majątkiem solidarnie z osobą fizyczną wnoszącą przedsiębiorstwo za powstałe do dnia aportu zaległości podatkowe związane z prowadzoną działalnością gospodarczą, chyba że przy zachowaniu należytej staranności Spółka nie mogła wiedzieć o tych zaległościach.

 

Wniesienie aportu w postaci przedsiębiorstwa do spółki osobowej wiąże się natomiast z sukcesją praw, z wyjątkiem tych praw, które nie mogą być kontynuowane na podstawie przepisów regulujących opodatkowanie spółek niemających osobowości prawnej.

Nie można mówić o sukcesji podatkowej. Nowo utworzona spółka jest zupełnie odrębnym od przedsiębiorcy podmiotem.
Skutki VAT Sam proces przekształcenia jest neutralny podatkowo pod względem VAT.

 

W przypadku niepełnej sukcesji, która polega na przejęciu praw podatkowych, spółka przejmuje prawo do odliczenia VAT naliczonego, powstałego u przedsiębiorcy jeszcze przed przekształceniem.
Aport przedsiębiorstwa nie będzie podlegał opodatkowaniu VAT. Zgodnie z art. 6 pkt 1 ustawy o VAT przepisy tej ustawy nie mają zastosowania do transakcji zbycia przedsiębiorstwa. Każda z transakcji sprzedaży składnika majątku będzie podlegała opodatkowaniu podatkiem VAT, nawet jeżeli przy zakupie nie przysługiwało osobie fizycznej prawo do odliczenia podatku naliczonego. Spółce natomiast będzie przysługiwało prawo do odliczenia podatku naliczonego w związku z zakupem poszczególnych składników majątku.

 

Sprzedaż majątku opodatkowana będzie VAT w wysokości 23%.

Skutki w podatku dochodowym Brak skutków w zakresie podatków dochodowych.

 

Po przekształceniu jednoosobowa spółka kapitałowa będzie kontynuowała amortyzację dokonywaną przed przekształceniem przez osobę fizyczną w ramach prowadzonej działalności gospodarczej, z uwzględnieniem dotychczasowej wysokości odpisów oraz przyjętej metody amortyzacji.

 

Jeżeli przedsiębiorca przed przekształceniem opłacał zryczałtowany podatek dochodowy, to po przekształceniu w jednoosobową spółkę kapitałową w ewidencji środków trwałych oraz wartości niematerialnych uwzględni również odpisy amortyzacyjne przypadające za okres opodatkowania osoby fizycznej zgodnie z ustawą o zryczałtowanym podatku dochodowym od niektórych przychodów osiąganych przez osoby fizyczne (art. 16g ust. 21 ustawy o CIT).
Wniesienie aportu do spółki kapitałowej powoduje powstanie przychodu zwolnionego z opodatkowania po stronie wnoszącego - także w przypadku objęcia udziałów spółce.

 

Zgodnie z art. 21 ust. 1 pkt 109 ustawy o PIT, wolna od podatku dochodowego jest nominalna wartość udziałów (akcji) w spółce mającej osobowość prawną - objętych w zamian za wkład niepieniężny w postaci przedsiębiorstwa lub jego zorganizowanej części.

 

Dopiero sprzedaż udziałów lub akcji w spółce, do której wniesiono aport rodzi konsekwencje podatkowe i należy rozliczyć zarówno przychód, jak i koszty nabycia.

 

W przypadku aportu spółka nie osiąga przychodu podatkowego.
Sprzedaż maszyn przedsiębiorca będzie musiał rozliczyć w ramach swojej działalności.

 

Ewentualny dochód ze sprzedaży będzie opodatkowany. Kosztem uzyskania przychodów będzie wartość początkowa środka trwałego pomniejszona o odpisy amortyzacyjne.

 

Spółka będzie mogła zacząć amortyzację podatkową zakupionych środków – podstawą dokonywania odpisów będzie ich wartość wynikająca z umowy sprzedaży.
Skutki rachunkowe Jeśli przedsiębiorca nie prowadził przed przekształceniem ksiąg rachunkowych:

 

W dniu przekształcenia zamyka się PKPiR i dokonuje się pełnej inwentaryzacji. Inwentaryzacja powinna objąć nie tylko stan towarów, materiałów, wyrobów gotowych czy produkcji w toku, ale również środki trwałe, wyposażenie, wartości niematerialne i prawne, środki pieniężne w kasie i na rachunkach bankowych, stan należności i zobowiązań.

 

Księgi rachunkowe otwiera się na dzień zmiany formy prawnej (art. 12 ust. 1 pkt 3 UoR). Zgodnie z art. 19 ust. 1 UoR przedsiębiorca musi przygotować wykaz składników aktywów i pasywów (tzw. inwentarz). Będzie on podstawą do otwarcia ksiąg w spółce. Pozycje inwentarza powinny zawierać odpowiedniki bilansu. Ważne by przy środkach trwałych osobno wykazać ich wartość początkową i osobno dokonane odpisy amortyzacyjne.

 

Z kolei, w przypadku otwarcia ksiąg rachunkowych w spółce należy wykazać wartość netto środków trwałych (jako różnicę między wartością początkową a odpisami amortyzacyjnymi).

 

Jeśli przedsiębiorca prowadził przed przekształceniem księgi rachunkowe:

 

Zamknięcie ksiąg rachunkowych następuje na dzień przed przekształceniem a otwarcie ich w dniu przekształcenia w spółce
(odpowiednio art. 12 ust. 2 pkt 3 i art. 12 ust. 1 pkt 3 pkt UoR).

 

Nie musi być dokonywana wycena posiadanych przez przedsiębiorcę aktywów.

 

Kontynuuje się odpisy z uwzględnieniem dotychczasowych odpisów oraz przyjętą metodę amortyzacji.
W spółce następuje „przyjęcie” aportu do ksiąg rachunkowych po wartościach, które wynikają z dokumentacji aportu – najczęściej jest to wartość rynkowa.

 

Przedsiębiorca, który przekazuje składniki majątkowe związane z wnoszonym do spółki aportem, jeśli prowadzi księgi rachunkowe, powinien dokonać odpowiednich księgowań.

 

W sytuacji, gdy przedsiębiorca wnoszący aport w postaci przedsiębiorstwa nie prowadzi ksiąg rachunkowych tylko ewidencje podatkowe, powinien dokonać likwidacji składników majątku ujętych w ewidencji środków trwałych i wartości niematerialnych i prawnych oraz ewidencji wyposażenia.
W spółce następuje „przyjęcie” środków trwałych do ksiąg rachunkowych - najczęściej po wartościach rynkowych.

 

Przedsiębiorca, który „przekazuje” składniki majątkowe do spółki jeśli prowadzi księgi rachunkowe, powinien dokonać odpowiednich księgowań.

 

W sytuacji, gdy przedsiębiorca nie prowadzi ksiąg rachunkowych, tylko ewidencje podatkowe, powinien dokonać likwidacji składników majątku ujętych w ewidencji środków trwałych
i wartości niematerialnych i prawnych.

 

O podobnych rozterkach, ale w przypadku posiadania już spółki, piszemy w artykule Przekształcenie spółki czy założenie nowej, co wybrać?

 

Tomasz Rutkowski, Martyna Piaskowska

Powrót


Potrzebujesz pomocy w Twojej sprawie? Skontaktuj się z nami:

Kancelaria Prawna PragmatIQ

Tel. 61 8 618 000

Tel. 22 21 28 340

kancelaria@pragmatiq.pl


Tomasz Rutkowski

Chcesz wiedzieć więcej?

Skonsultuj się ze specjalistą!

Wyślij pytanie
Poleć Zapytaj specjalistę
Tagi przekształcenie jednoosobowej działalności

Zobacz także

Poradniki

Ogłoszenia

Zobacz także

Kancelaria Prawna PragmatIQ

Komandytowa.pl